Ogranicz straty przy składowaniu

Część zebranych korzeni buraków cukrowych będzie musiała być składowana na pryzmach przez krótszy lub dłuższy okres. Straty ilościowe i jakościowe, jakie w tym czasie zachodzą w przechowywanym surowcu, obciążają rolnika i dlatego musi on dołożyć starań, aby ograniczyć szkody do minimum.

Raz na kilka lat każdy plantator boryka się z późnymi odbiorami, co wymaga troski o przechowywany surowiec. Zbiór buraków z przeznaczeniem do przechowywania należy przeprowadzić jak najpóźniej, ale stosując się do tego zalecenia, należy zachować zdrowy rozsądek, aby nie okazało się, że wjazd kombajnem na pole będzie niemożliwy.

Cukier ucieka

Podczas przechowywania straty cukru wahają się w bardzo szerokich granicach i wynoszą od 0,2 do 08 kg cukru na 1 t korzeni na dobę.  Wynikają one z

► oddychania,

► wysychania korzeni,

► porażenia przez choroby,

► porastania,

► przemarzania.

Podczas składowania surowca nie tylko maleje zawartość cukru (sacharozy), ale także wzrasta zawartość najważniejszego składnika melasotwórczego – azotu-a-aminowego, który utrudnia wydobycie cukru z korzeni.

Winne oddychanie

Przechowywane korzenie są organami żywymi, w których przebiega wiele procesów życiowych, z których najważniejszym jest oddychanie. Proces ten odpowiada za aż 4/5 strat cukru. Oddychanie polega na rozkładzie sacharozy przy udziale tlenu na dwutlenek węgla (C02) i parę wodną z wydzieleniem ciepła. Intensywność tego procesu zależy od wielu czynników: temperatury, wielkości korzeni, ich dojrzałości, uszkodzeń, zanieczyszczenia itp. Im wyższa jest temperatura, tym oddychanie jest bardziej intensywne. Buraki mniejsze, mniej dojrzałe (np. pochodzące z przesiewów) i uszkodzone również oddychają z większą intensywnością niż większe, dojrzałe i nieuszkodzone.

Straty wynikają także z wysychania korzeni. Silniej wysychają buraki mniejsze, u których stosunek powierzchni do masy jest większy. Aby ograniczyć straty z tytułu wysychania, trzeba dokładać starań, aby powierzchnia pryzmy była jak najbardziej wyrównana. Szybciej oddają wodę również buraki niedojrzałe.

Szczególnie duże straty cukru zachodzą w sytuacji porastania korzeni. Znaczna część sacharozy zużywana jest bowiem na wytworzenie nowych liści.

W tym sezonie połączenie wysokiej temperatury i intensywnych opadów deszczu stworzyło na wielu plantacjach dogodne warunki do uaktywniania się patogenów wywołujących zgnilizny korzeni. Porażone buraki nie nadają się do przechowywania.

Nie okrywasz? Tracisz                                                                                                             

Do przechowywania, szczególnie dłuższego, powinno się przeznaczać w pełni dojrzałe korzenie, w jak najmniejszym stopniu uszkodzone podczas zbioru i zanieczyszczone.                                                                                                  

Dobrze okryć

Nie należy stosować folii, gdyż nie przepuszcza powietrza, a nasłonecznienie w ciągu dnia może powodować znaczny wzrost temperatury w kopcu. Agrowłókniną prawidłowo zastosowana stabilizuje temperaturę w pryzmie – wolniej się ona schładza i ogrzewa. Aby agrowłóknina spełniła swoją rolę, musi być nieuszkodzona. Dobrej jakości agrowtókninę można użytkować przez kilka sezonów, pod warunkiem ostrożnego obchodzenia się i właściwego przechowywania poza sezonem – w przewiewnym pomieszczeniu, zabezpieczoną przed bezpośrednim działaniem promieni DV, które są dla niej szkodliwe.                                                                                                                                          W miarę możliwości trzeba się starać okrywać pryzmę natychmiast po jej uformowaniu (oczywiście, gdy panuje odpowiednia temperatura). Szczególnie niekorzystne jest okrywanie pryzmy po deszczu, po którym następuje silne ochłodzenie i przychodzi mróz.

Gdy temperatura powietrza obniży się poniżej +10°C, pryzmę należy okryć agrowłókniną, która pozwala na wymianę gazową między pryzmą a otoczeniem. Chroni ona nie tylko przed ujemną temperaturą (do -5°C), ale także przed deszczem. Ważne jest, aby była ona wysokiej jakości, wytrzymała, o gramaturze co najmniej 110 g na 1 m2. Okrywanie pryzm jest zabiegiem pracochłonnym, ale niezbędnym. W zeszłym roku odbył się pokaz maszyny do mechanicznego okrywania pryzm, jest więc szansa, że sposób ten z czasem się u nas upowszechni.                                                                                                                              Pod koniec listopada 2016 r. na południowym wschodzie kraju przyszła zima i temperatury dochodzące do -10°C spowodowały zamarznięcie wielu nieokrytych pryzm. Potem przyszło ocieplenie i straty cukru były bardzo wysokie. Nie można dopuścić do powtórzenia się takiej sytuacji.

Najczęściej rekomenduje się układanie agrowłókniny wzdłuż pryzmy. Tę należy okrywać zgodnie z kierunkiem najczęściej wiejących w danym rejonie wiatrów. Agrowtókninę trzeba starannie zabezpieczyć przed zerwaniem, z zastosowaniem starych opon, belek, kostek słomy, sznurka itp. Obserwowane w praktyce wykorzystanie do tego celu buraków skutkuje zmniejszeniem plonu i jest moim zdaniem brakiem szacunku w stosunku do swojej pracy. Można też spotkać nieokryte szczyty pryzm oraz ich podstawy.

Systematycznie kontroluj

Stan okrycia należy systematycznie kontrolować, szczególnie po silnych wiatrach, i w razie potrzeby je poprawiać. W sytuacji, gdy następuje ocieplenie i temperatura powietrza wzrasta powyżej +10°C, pryzmę powinno się częściowo odkryć, aby umożliwić skuteczne odprowadzenie ciepła powstającego w wyniku wzrostu intensywności oddychania. W przeszłości zdarzało się, że część plantatorów wraz z obniżeniem się temperatury okrywało pryzmy, a gdy ta wzrastała – nie odkrywało ich. Skutki takiego działania były fatalne.

Agrowłókninę należy zdjąć z pryzmy bezpośrednio przed odbiorem surowca. Jest to szczególnie ważne w przypadku niskich temperatur. Po zdjęciu należy ją oczyścić z zanieczyszczeń, wysuszyć i zabezpieczyć na następny sezon. (dr hab. inż. Arkadiusz Artyszak Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie)

(Nowoczesna Uprawa)